Không còn gói gọn trong phạm vi của một làng nghề truyền thống, mây tre đan Phú Vinh nay đã hóa thân thành cầu nối văn hóa, đưa tinh hoa nghệ thuật Việt đến gần hơn với công chúng toàn cầu. Đằng sau mỗi sản phẩm tinh xảo được trao tay bạn bè quốc tế là câu chuyện giữ lửa nghề xuyên thế kỷ, dệt nên niềm tự hào và ấn tượng khó phai trong lòng mỗi du khách muôn phương.
Khi những nan tre kể chuyện với thế giới
Trong hành trình khám phá văn hóa Việt Nam, không ít du khách nước ngoài tìm thấy những trải nghiệm đáng nhớ từ các làng nghề truyền thống và những sản phẩm thủ công mang đậm dấu ấn bản địa. Giữa một không gian trưng bày hàng trăm mặt hàng thủ công tại Tổ hợp “Trăm nghề trăm nghệ”, những sản phẩm mây tre đan mộc mạc của làng nghề Phú Vinh đã trở thành tâm điểm thu hút sự quan tâm của nhiều du khách quốc tế.
Vượt lên khỏi sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hoá, mỗi sợi mây nếp tre đã trở thành cầu nối văn hoá Việt Nam tới thế giới và để lại trong họ những ấn tượng khó phai.
Anh Tom, du khách Canada, bày tỏ sự ấn tượng trước độ tinh xảo của các sản phẩm mây tre đan Phú Vinh. (Ảnh: Bảo Châu)
Là một người đã gắn bó và sinh sống tại Việt Nam gần 10 năm, anh Tom, du khách đến từ Canada, từ lâu đã không còn xa lạ với các chất liệu bản địa. Tuy nhiên, khi quan sát các sản phẩm mây tre đan, anh vẫn bị chinh phục bởi độ hoàn thiện và tính thẩm mỹ của chúng. Anh nhận định các sản phẩm được chế tác rất chuyên nghiệp, gần như không có sai sót và đồng thời đánh giá cao tay nghề khéo léo của các nghệ nhân Phú Vinh.
Đặc biệt đối với anh Tom, mây tre đan Phú Vinh chính là một dấu ấn văn hóa mang đậm bản sắc Việt Nam. Du khách tới từ Canada khẳng định: “Tôi chưa từng bắt gặp những sản phẩm độc đáo như thế này ở bất kỳ quốc gia nào khác. Vì vậy, chỉ cần nhìn thấy kiểu dáng và chất liệu này, tôi biết ngay rằng chúng đến từ Việt Nam.”
Trong khi đó, anh Edward, du khách đến từ Anh, lại mang đến góc nhìn của một người lần đầu tiếp xúc với sản phẩm mây tre đan. Anh cho biết mình ấn tượng với sự chắc chắn, tính thủ công và mức độ hoàn thiện của sản phẩm. Một liên tưởng thú vị được anh Edward chia sẻ khi anh cho biết hình dáng chiếc giỏ khiến mình nhớ đến những chiếc giỏ dùng trong các màn biểu diễn dụ rắn tại Ấn Độ.
Anh Edward, du khách Anh, chia sẻ những góc nhìn mới mẻ về sản phẩm mây tre đan sau lần đầu tiếp xúc (Ảnh: Thái Hoàng)
Dù chưa có nhiều hiểu biết về loại hình thủ công này, anh Edward vẫn đánh giá cao giá trị thẩm mỹ của sản phẩm và cho rằng đây là món quà lưu niệm phù hợp dành cho người thân, bạn bè.
Điểm chung trong chia sẻ của hai vị khách quốc tế là họ đều cho rằng rào cản lớn nhất của mây tre đan Phú Vinh hiện tại chính là độ hiển thị trên thị trường. Theo họ, việc tăng cường trưng bày và giới thiệu sản phẩm tại các địa điểm thường xuyên đón khách nước ngoài sẽ góp phần đưa những giá trị thủ công truyền thống của Việt Nam đến gần hơn với bạn bè thế giới.
Đằng sau sức hút vượt biên giới ấy là câu chuyện về một làng nghề trăm năm vẫn đang bền bỉ giữ lửa, nơi những giá trị truyền thống vẫn được gìn giữ và trao truyền cho đến ngày nay.
Di sản được đan từ thời gian
Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 27km về hướng Tây Nam, làng Phú Vinh (xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ) từ lâu đã được mệnh danh là “vùng đất tổ” của nghề mây tre đan thủ công. Theo các tài liệu lưu giữ tại địa phương, nghề đan lát Phú Vinh đã tồn tại hơn 400 năm và trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân nơi đây.
Từ những thảm lông cò bạch rụng trắng bãi Cò Đậu xưa, người dân Phú Vinh đã đặt nền móng cho nghề đan lát truyền thống ngày nay. Nhận thấy sợi lông cò có đặc tính mềm dẻo, người dân bản địa đã nảy ra ý tưởng bện thành những chiếc mũ, nón thủ công. Khi sản phẩm này dần trở nên phổ biến và có giá trị, chất liệu lông cò dần được thay thế bằng các vật liệu mềm dẻo như mây, tre, nứa…
Sự đa dạng về mẫu mã và tính ứng dụng cao của mây tre đan Phú Vinh được trưng bày tại Tổ hợp “Trăm nghề trăm nghệ”. (Ảnh: Bảo Châu)
Trải qua nhiều thế hệ, việc không ngừng cải tiến kỹ thuật và đổi mới mẫu mã đã giúp sản phẩm Phú Vinh ngày càng tinh xảo, nâng cao giá trị kinh tế. Bước chuyển dịch này đã giúp Phú Vinh phát triển mạnh cả mảng gia dụng lẫn mỹ nghệ, trước khi được công nhận làng nghề truyền thống năm 2002.
Hành trình hơn 4 thế kỷ đã định danh Phú Vinh như một mảnh ghép đặc sắc trong bức tranh di sản thủ công Việt Nam. Từ một nghề truyền thống được hình thành trên vùng đất ven đô Hà Nội, mây tre đan Phú Vinh đã từng bước vươn xa tới với bạn bè quốc tế.
Thế hệ trẻ viết tiếp giấc mơ làng nghề
Nếu lịch sử là nền tảng tạo nên bản sắc của Phú Vinh, thì những người trẻ hôm nay chính là cầu nối đưa giá trị ấy đến với tương lai. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm mây tre đan, chị Ngô Thị Liên (sinh năm 2001) đã được gia đình chỉ nghề và cho tiếp xúc với mây tre từ nhỏ. Chính tình yêu nghề truyền thống được nuôi dưỡng từ những năm tháng tuổi thơ ấy đã dẫn lối chị đến với quyết định nối nghiệp cha ông.
Chị Ngô Thị Liên đại diện thế hệ trẻ tiếp nối nghề mây tre đan truyền thống của gia đình. (Ảnh: Thu Phương)
Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Du lịch, nhận thấy tiềm năng phát triển du lịch trải nghiệm của quê hương còn rất lớn, chị Liên quyết định quay về làng thực hiện ước mơ. Đến nay, doanh nghiệp do chị thành lập đã đi vào hoạt động ổn định được hai năm.
Để làm ra một sản phẩm mây tre đan hoàn chỉnh, xưởng của chị Liên phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình gồm 6 bước: chọn nguyên liệu, sơ chế, xử lý, đan thành sản phẩm, hoàn thiện, và đóng gói. Trong đó, khâu đan thành sản phẩm được đánh giá là khó khăn và tốn công sức nhất. “Bước này yêu cầu kỹ thuật cao, tay nghề khéo léo và đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng mắt đan nên đối với mình nó khó nhất và tốn thời gian nhất”, chị cho biết.
Người thợ làng nghề tỉ mỉ hoàn thiện từng mắt đan (Ảnh: Bảo Châu)
Là một người làm kinh doanh trẻ, chị Liên thẳng thắn nhìn nhận những rào cản lớn mà Phú Vinh đang phải đối mặt trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt hiện nay. Khó khăn lớn nhất nằm ở tình trạng nguồn nhân lực đang bị già hóa nghiêm trọng khi thế hệ trẻ không còn muốn nối nghiệp. Thêm vào đó, tình trạng thiếu mặt bằng, thiếu vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng dịch vụ chưa phát triển đồng bộ cùng những vấn đề ô nhiễm môi trường tại làng nghề đã khiến quy mô sản xuất bị bó hẹp, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng và phát triển của các cơ sở sản xuất.
Vượt qua những thách thức nội tại, doanh nghiệp của chị Ngô Thị Liên hiện tập trung cung ứng cho thị trường trong nước và Trung Quốc. Lợi thế cạnh tranh của mây tre đan Phú Vinh chính là tính độc bản, độ bền nhẹ và đặc biệt là độ thân thiện với môi trường nhờ chất liệu hoàn toàn tự nhiên như mây, tre, nứa, lục bình.
Những sản phẩm mây tre đan được hoàn thiện và trưng bày tại xưởng sản xuất của chị Ngô Thị Liên. (Ảnh: Bảo Châu)
Không chỉ là món đồ thủ công, chị Liên nhìn nhận sản phẩm quê hương ở một tầm vóc khác: “Sản phẩm mây tre đan đối với mình là những ‘đại sứ văn hóa’ giúp quảng bá thương hiệu bằng cách truyền tải câu chuyện địa phương và thể hiện sự tỉ mỉ tinh hoa của nghề thủ công. Đây là cầu nối trực tiếp mang giá trị Việt Nam ra thị trường toàn cầu.”
Khi nhìn về tương lai, cô chủ Gen Z đã vạch sẵn lộ trình bài bản với mục tiêu trước mắt là mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thêm nhà xưởng mới. Tận dụng nền tảng ngành du lịch, chị Liên đang nghiên cứu xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm tại xưởng nhà, hướng tới mục tiêu nhân rộng ra toàn bộ không gian trưng bày của làng nghề.
Chia sẻ về mục tiêu dài hạn, chị cho biết: “Đối với mình mong muốn lớn nhất về sản phẩm của làng là được gắn thương hiệu, bản quyền và được mở rộng ra nhiều thị trường quốc tế hơn nữa.”
Khát vọng của cô chủ trẻ Ngô Thị Liên cũng chính là ước vọng chung của những người con Phú Vinh hôm nay. Với sức trẻ và khát vọng đổi mới, những người con Phú Vinh hôm nay đang tiếp tục đan nên câu chuyện văn hóa Việt trên hành trình hội nhập quốc tế.
Bảo Châu – Phương Dung – Thái Hoàng – Thu Phương
