Nhân tháng hành động vì môi trường năm 2026 với chủ đề “Không khí sạch – Giao thông xanh – Hà Nội hành động”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã tổ chức loạt hoạt động “Ngày chuyển đổi giao thông xanh”, ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng và Hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh”, khẳng định quyết tâm triển khai thí điểm vùng phát thải thấp theo lộ trình thận trọng, khả thi, có sự đồng hành của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, Hà Nội dự kiến thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm, phạm vi khoảng 1,65 km² với dân số khoảng 90.000 người. Đây là khu vực trung tâm gồm không gian phố cổ, quanh hồ Hoàn Kiếm và nhiều tuyến phố có mật độ thương mại, du lịch, dịch vụ cao, đồng thời chịu áp lực lớn về giao thông và chất lượng không khí.
Theo thống kê của thành phố, khu vực Vành đai 1 có quy mô khoảng 26,07 km², dân số khoảng 625.000 người, gồm 9 phường trung tâm. Việc chọn Hoàn Kiếm làm điểm thí điểm giai đoạn đầu thể hiện cách tiếp cận từng bước: bắt đầu từ phạm vi phù hợp, tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn, khuyến khích chuyển đổi, đánh giá tác động, rồi mới mở rộng và áp dụng các biện pháp kiểm soát khí thải khi đủ điều kiện.
Hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh – Thúc đẩy thực hiện vùng phát thải thấp tại Hà Nội” được tổ chức ngày 5/6/2026, với sự đồng hành của các đơn vị Be, Grab và TNGo trong khuôn khổ chương trình.
Đại diện cơ quan quản lý môi trường thành phố nhấn mạnh, vùng phát thải thấp không phải biện pháp hạn chế đột ngột việc đi lại, mà là mô hình quản lý đô thị nhằm giảm dần phương tiện gây ô nhiễm, khuyến khích phương tiện sạch, giao thông công cộng, đi bộ, xe đạp và các hình thức di chuyển thân thiện môi trường, đồng thời tạo thêm lựa chọn đi lại xanh, thuận tiện cho người dân, du khách và người lao động.
Cùng với đó, thành phố ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng, giúp người dân phản ánh, theo dõi và cùng giám sát các vấn đề môi trường tại cơ sở. Trước mắt hệ thống tập trung vào các hành vi đốt rác, đốt rơm rạ, phát sinh khói bụi, vi phạm vệ sinh môi trường, về lâu dài có thể mở rộng sang các vấn đề đô thị khác, hỗ trợ chính quyền tiếp nhận, xử lý và công khai trách nhiệm thực thi.
Giao thông công cộng và phương tiện xanh làm nền tảng
Giao thông công cộng được xác định là trụ cột của vùng phát thải thấp. Trong khu vực Vành đai 1, nơi nhiều tuyến phố có mặt cắt nhỏ và mật độ hoạt động cao, thành phố định hướng phát triển các giải pháp phù hợp như xe buýt điện, xe buýt cỡ nhỏ, mini buýt, xe đạp công cộng, điểm gửi xe, trạm sạc, điểm đổi pin, biển báo và dữ liệu quản lý.
Theo rà soát đến tháng 4/2026, Hà Nội đã chuyển đổi 28/128 tuyến xe buýt sang xe điện với 490 xe buýt điện, cùng 139 xe buýt CNG, đưa tổng số xe buýt dùng điện và năng lượng xanh lên 629 xe, chiếm khoảng 32,7% tổng số phương tiện. Dự kiến đến hết năm 2026, số xe buýt dùng năng lượng sạch đạt 827/1.925 xe, tương đương khoảng 42,96%.
Quang cảnh buổi hội thảo.
Tại khu vực thí điểm, đề án định hướng chuyển đổi các tuyến buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sang năng lượng xanh, đồng thời phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ, mini buýt phục vụ các tuyến phố nhỏ, kết nối với các điểm trung chuyển như Long Biên, Cát Linh, bãi gửi xe, khu dân cư, cơ quan và điểm du lịch.
Bên cạnh xe buýt, hệ thống xe đạp và xe máy điện công cộng là lựa chọn quan trọng cho các chuyến đi ngắn. Hiện thành phố có khoảng 130 trạm xe đạp công cộng với 1.800 xe, trong đó 300 xe đạp điện, dự kiến bổ sung 79 vị trí mới trong Vành đai 1 với khoảng 1.000 xe đạp điện. Riêng khu vực Hoàn Kiếm – Cửa Nam hiện có 13 điểm/trạm với 210 xe, dự kiến bổ sung 25-30 trạm, nâng tổng số phương tiện lên khoảng 410-500 xe.
Doanh nghiệp đồng hành, công nghệ hỗ trợ chuyển đổi
Tại hội thảo, bên cạnh ý kiến từ cơ quan quản lý, chuyên gia và người dân, thành phố ghi nhận nhiều đóng góp từ cộng đồng doanh nghiệp, gồm các đơn vị cung cấp dịch vụ kết nối vận tải, doanh nghiệp công nghệ và đơn vị triển khai phương tiện điện công cộng.
Các ý kiến tập trung vào hạ tầng sạc, cơ chế hỗ trợ tài chính, lộ trình chuyển đổi phương tiện và giải pháp công nghệ khuyến khích phương tiện phát thải thấp.
Đại diện Grab cho biết doanh nghiệp ủng hộ chủ trương chuyển đổi xanh của thành phố và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam. Thời gian qua, Grab đã xây dựng các giải pháp trong hệ sinh thái giao thông xanh, phối hợp với Metro Hà Nội khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng, và kỳ vọng thành phố sớm hoàn thiện chính sách hỗ trợ hạ tầng trạm sạc cùng cơ chế tài chính nhằm giảm áp lực chuyển đổi cho người dân và tài xế.
Đại diện Be Group chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều tài xế công nghệ đang dùng xe xăng như nguồn sinh kế hằng ngày, do đó chuyển đổi xanh không chỉ là đổi phương tiện mà còn là câu chuyện thích ứng của lực lượng lao động. Be cho biết đã chủ động nâng cao nhận thức về giao thông xanh trong cộng đồng đối tác tài xế, xây dựng các giải pháp hỗ trợ tài chính, thuê và sở hữu phương tiện theo nhu cầu hoạt động của đối tác.
Các doanh nghiệp cũng đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ số để ưu tiên phương tiện phát thải thấp, mở rộng tỷ lệ xe điện, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ giao thông xanh và cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý, cho thấy vai trò quan trọng của doanh nghiệp trong việc biến chính sách thành dịch vụ cụ thể, dễ tiếp cận.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ghi nhận các kiến nghị, khẳng định việc triển khai thí điểm cần đặt trong nguyên tắc “hỗ trợ trước – hạn chế sau”, bảo đảm công bằng, khả thi, không gây xáo trộn đột ngột đối với đời sống người dân, hoạt động kinh doanh và sinh kế của các nhóm chịu tác động trực tiếp.
Lộ trình mở rộng từng bước, hướng tới năm 2030
Thành phố lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, có lộ trình và đánh giá tác động. Giai đoạn thí điểm từ 1/7 đến 31/12/2026 tập trung vào Hoàn Kiếm nhằm kiểm nghiệm mô hình tổ chức, hoàn thiện hạ tầng, truyền thông, hướng dẫn và đánh giá mức độ thích ứng của người dân, doanh nghiệp.
Giai đoạn 2, từ 1/1/2027 đến 31/12/2027, dự kiến mở rộng sang khu vực Hoàn Kiếm – Cửa Nam với diện tích khoảng 3,6 km², dân số khoảng 136.947 người. Giai đoạn 3, từ năm 2028-2029 và duy trì từ năm 2030, vùng phát thải thấp sẽ mở rộng trên toàn bộ Vành đai 1 với diện tích khoảng 26,07 km², dân số khoảng 625.000 người.
Mục tiêu đến năm 2030 là giảm khoảng 20% lượng phát thải bụi mịn PM2.5 từ nguồn giao thông, giảm khoảng 30% lượng phát thải CO và NO₂ so với kịch bản phát thải thông thường trong khu vực Vành đai 1. Sau năm 2030, thành phố tiếp tục hướng tới giảm nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình khoảng 5 µg/m³ sau mỗi kỳ kế hoạch 5 năm, từng bước đưa chất lượng không khí về mức đáp ứng quy chuẩn quốc gia.
Chuyển đổi xanh phải đi đôi với công bằng xã hội, bởi không phải mọi người dân, tài xế và doanh nghiệp đều có khả năng chuyển đổi ngay. Vì vậy, các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo nhóm đối tượng, mức độ tác động và khả năng chuyển đổi, ưu tiên người dân thu nhập thấp, hộ nghèo, nhóm dễ bị tổn thương và lực lượng lao động phụ thuộc trực tiếp vào phương tiện hiện hữu.
Với tinh thần đó, vùng phát thải thấp không đặt gánh nặng lên riêng người dân hay doanh nghiệp, mà là quá trình chuyển đổi có sự đồng hành của chính quyền, hệ thống tài chính, doanh nghiệp vận tải, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng – thể hiện quan điểm nhất quán của Hà Nội: không nóng vội, không áp đặt, không gây xáo trộn đột ngột, để người dân, doanh nghiệp và hệ thống quản lý cùng có thời gian thích ứng.
Trang Anh
